نخست مرحله اعراض و روى گرداندن و بى اعتنايى نسبت به حق است ، اما تدريجا به مرحله تكذيب و انكار مىرسد ، باز از اين مرحله فراتر مىرود و حق را به باد سخريه مىگيرد ، و به دنبال آن مجازات الهى فرا مىرسد ( نظير اين تعبير در آغاز سوره انعام آيه 4 و 5 نيز آمده است ) . نكته‌ها : 1 - در يكى از خطبه‌هاى معروف « نهج البلاغه » على ع به اين واقعيت اشاره فرموده كه خداوند پيامبران را آن چنان فرستاده است كه مردم بتوانند آزادانه براى ايمان آوردن تصميمگيرى كنند كه اگر غير آن بود ، ايمان اجبارى مىشد و سودى نداشت ، مىفرمايد : « اگر خداوند مىخواست به هنگام مبعوث ساختن پيامبرانش ، درهاى گنجها و معادن طلا و باغهاى خرم و سرسبز را به روى آنان بگشايد مىگشود ، و اگر مىخواست پرندگان آسمان و حيوانات وحشى زمين را همراه آنان گسيل دارد مىداشت ، اما اگر اين كار را مىكرد امتحان از ميان مىرفت ، و پاداش و جزا بى اثر مىشد » ( 1 ) . در كتاب كافى ذيل آيه مورد بحث چنين آمده كه : « اگر خدا مىخواست از آسمان نشانه اى نازل مىكرد كه گردنهاى آنها در برابر آن خاضع گردد ، و اگر چنين مىكرد آزمون از همه مردم ساقط مىشد » ( 2 ) . قابل توجه اينكه در كتب معروفى مانند « ارشاد مفيد » و « روضه كافى » و « كمال الدين صدوق » و « تفسير قمى » آمده است كه امام صادق ع در تفسير

--> ( 1 ) نهج البلاغه خطبه قاصعه ( شماره 192 ) . ( 2 ) كافى طبق نقل تفسير نور الثقلين ذيل آيه مورد بحث .